Opisy zajęć

Opisy wybranych zajęć:

+ Wstęp do studiów polsko-żydowskich, dr hab. Jolanta Żyndul

Konwersatorium ma za zadanie zapoznać słuchaczy SPŻ z warsztatem pracy judaisty zajmującego się dziejami Żydów polskich. W trakcie zajęć zostaną przedstawione podstawowa literatura naukowa i różne rodzaje źródeł historycznych dotyczących tego zagadnienia. Zaprezentowane zostaną najważniejsze w tym zakresie pomoce, ułatwiające pracę naukową, takie jak specjalistyczne encyklopedie, słowniki, atlasy, kalendarze i miejsca gromadzenia materiałów historycznych takie jak biblioteki, archiwa, muzea. Główny nacisk zostanie położony na kształtowanie umiejętności korzystania z zasobów internetowych związanych z historią polskich Żydów.

+ Paradisus Judeorum? Żydzi w Rzeczypospolitej szlacheckiej, prof. dr hab. Adam Kaźmierczyk

W trakcie zajęć zostanie przedstawiony proces kształtowania się wyjątkowej aszkenazyjskiej diaspory na terenie państwa polsko-litewskiego. Uczestnicy zapoznani zostaną ze statusem prawnym ludności żydowskiej (i jego zmianami, zwłaszcza podjętymi pod koniec próbami reformy statusu prawnego), głównymi centrami osadnictwa żydowskiego, problemami demografii na przestrzeni wieków, rolą Żydów w gospodarce Rzeczypospolitej, przejawami życia religijnego, kulturalnego społeczności ze szczególnym uwzględnieniem zjawisk charakterystycznych dla polskich Żydów (frankizm i początki chasydyzmu). Omówione zostaną przejawy nietolerancji wobec Żydów (literatura antyżydowska, funkcjonowanie antyżydowskich mitów, np. mordu rytualnego).

+ Żydowska konfrontacja z nowoczesnością, dr hab. Jolanta Żyndul

Zajęcia poświęcone zostaną analizie żydowskiej odpowiedzi na wyzwania nowoczesności i procesy modernizacyjne w XIX w. i na początku XX wieku. Omówione zostaną m.in. takie zjawiska jak Haskala, asymilacja, powstanie nowoczesnych ruchów politycznych, urbanizacja oraz przemiany społeczne i demograficzne.

+ Historia Zagłady, dr hab. Katarzyna Person

Na zajęciach omówimy genezę, kolejne etapy i konsekwencje Zagłady.  Będziemy koncentrować się na konkretnych wydarzeniach na terenie okupowanej Polski, osadzając je w kontekście zmian zachodzących równocześnie w innych częściach okupowanej Europy. Będziemy analizować je więc jako kształtowane przez napięcie pomiędzy miejscową historią przedwojenną i polityką okupacyjną, a znacznie szerszymi procesami historycznymi mającymi miejsce w czasie drugiej wojny światowej.

+ Niezrealizowane marzenie – o próbach odbudowania w Polsce życia żydowskiego po wojnie, dr Kamila Dąbrowska

Podczas zajęć porozmawiamy o tym w jaki sposób życie żydowskie odbudowywano po wojnie. Poznamy losy tych, którzy wojnę spędzili w Związku Radzieckim, a po powrocie, wspólnie z garstką Ocalałych, starali się odbudować swoje życie, już w nowym porządku, na nowych zasadach. Przyjrzymy się szczegółowo Dolnemu Śląskowi, który przez chwilę wydawał się miejscem spokojnej ostoi, z wizją utworzenia autonomicznych struktur życia żydowskiego. Poznamy najmłodszych (już urodzonych po wojnie) i ich codzienne rodzinne oraz wspólnotowe życie na pograniczu dwóch światów. Zobaczymy również, jak okresowo wzniecany antysemityzm wpływał na decyzje i losy polskiej społeczności żydowskiej. Naszych bohaterów zobaczymy również w nowych ojczyznach, do których wyjechali, wyrzuceni ze swojej ojczyzny. Ich oczami spojrzymy na przeszłość i dzisiejszą Polskę, widzianą już z daleka.

+ Sztuka żydowska, dr Renata Piątkowska

Zajęcia podzielone będą na następujące bloki tematyczne: 1) Sztuka i Religia, 2) Żydowska Sztuka Synagogalna (u korzeni tradycyjnej kultury wizualnej polskich Żydów), 3) Sztuka i Społeczeństwo (artyści i żydowska nowoczesność w Polsce: narodowa sztuka żydowska a budowanie nowoczesnej społeczności Żydów polskich w kontekście ruchów politycznych, kulturowych i społecznych przełomu XIX i XX wieku; nowoczesne  żydowskie uniwersum symboliczne przed 1939 rokiem; sztuka i kobiety) oraz 4) Sztuka i Zagłada (sztuka w gettach i obozach; pamięć Zagłady w sztuce).

+ Literatura jidysz, dr hab. Joanna Lisek

Celem przedmiotu jest przekazanie wiedzy dotyczącej historii literatury jidysz: periodyzacji, gatunków, głównych autorów (autorek) i dzieł, a także ośrodków jej rozwoju. Zdobyta wiedza ma obejmować dzieje literatury jidysz od jej początków w XIII w. do XX w. Uwzględniona zostanie rola kobiet jako odbiorczyń i twórczyń. Przedmiot ma pomóc w zrozumieniu statusu literatury jidysz widzianego w kontekście wielojęzyczności kultury żydowskiej. Omówione zostaną gatunki literatury religijnej i świeckiej, związki piśmiennictwa jidysz z haskalą i chasydyzmem oraz kulturą popularną. Dzieła klasyków jidysz posłużą do przedstawienia charakterystycznych obszarów tematycznych w drugiej połowie XIX w, takich jak np. przeobrażenia społeczności żydowskiej w sztetlach. Zarysowane zostaną również kierunki rozwoju nowoczesnej prozy i poezji jidysz oraz główne żydowskie ugrupowania literackie w XX w. (takie jak: Di Junge, In zich, Jung Jidysz, Chaliastre, Jung Wilne).

+ Historia muzyki żydowskiej, dr hab. Maria Sławek

Opis w późniejszym terminie.

+ Izrael, Judea i diaspora w starożytności, dr hab. Krystyna Stebnicka

Opis w późniejszym terminie.

+ Literatura wobec żydowskich miejsc i przestrzeni, prof. dr hab. Eugenia Prokop-Janiec

Zajęcia poświęcone zostaną zapisom doświadczenia przestrzeni oraz koegzystencji miejsc i ludzi w literaturze żydowskiej, polsko-żydowskiej i polskiej. Punktem wyjścia analiz będzie nowoczesne myślenie o przestrzeni jako powiązanej z przeżyciami człowieka, mającej zarówno wymiar subiektywny, jak i obiektywny. Uwzględniona zostanie też specyfika żydowskich wyobrażeń przestrzennych: odniesienia do przestrzeni zwielokrotnionych i mikroprzestrzeni, funkcjonowania pomiędzy diasporą i Erec Israel, umiejscowienia wobec terytorium rzeczywistego i symbolicznego. W takiej perspektywie odczytane zostaną między innymi literackie obrazy żydowskiego domu, synagogi, sztetl, wielkomiejskiej ulicy i dzielnicy, Erec, getta. Lektury obejmą rozmaite typy tekstów: poezję, prozę fikcjonalną, prozę dokumentu osobistego, reportaże i księgi pamięci. Podczas zajęć przyjrzymy się różnym gatunkom kultury popularnej, by sprawdzić, jak funkcjonują w nich mechanizmy pamięci o polskich Żydach. Zaczynając od kryminału retro poprzez komiks oraz literaturę fantastyczną będziemy zadawać sobie pytanie o to kto i jak pamięta, oraz jaki obraz przeszłości wyłania się z tych tekstów kultury.

+ Żydowski Nowy York: Kultura, Literatura, Film, dr Karolina Krasuska

Kurs przeglądowo przedstawia kulturę żydowską w Nowym Yorku od czasów kolonialnych po współczesność. Porusza zagadnienia bardziej znane, wokół „wielkiej migracji” przełomu XIX i XX wieku z Europy Wschodniej, ale także ukazuje historie, które często nie wypływają na pierwszy plan: początki społeczności żydowskiej w wieku XVII czy współczesny żydowski Nowy York. Będziemy oglądać filmy i seriale telewizyjne, czytać literaturę, a także wirtualnie zwiedzać muzea i oglądać mapy, by zapoznać się z topografią miasta oraz tym, jak miasto staje się materiałem na różne sposoby przetwarzanym w żydowskich tekstach kultury w USA.

+ Geografia antysemityzmu, dr hab. Jolanta Żyndul

Opis w późniejszym terminie.

+ Miasto, synagoga, targ – przestrzenie żydowskie w epoce nowożytnej (XVI – XVIII w.), dr Maria Cieśla

W trakcie zajęć będziemy analizować funkcjonowanie przestrzeni żydowskich i przestrzeni chrześcijańsko – żydowskich w epoce nowożytnej (XVI- XVIII w.) Punktem wyjścia naszych zajęć będzie zapoznanie się z funkcjonującymi w naukach społecznych  różnymi definicjami przestrzeni. Następnie wykorzystując to pojęcie będziemy na konkretnych przykładach analizować obszary zamieszkania, życie religijne, działalność ekonomiczną oraz kontakty z chrześcijanami. Zajęcia mają na celu pokazanie znaczenia ujęć przestrzennych w badaniach żydowskich epoki nowożytnej.

+ Przestrzenie duchowości. Geografia chasydyzmu, prof. dr hab. Marcin Wodziński

W ramach zajęć będziemy szukali odpowiedzi m.in na pytania o to, czy i jak można badać przestrzenny wymiar duchowości, jak teoria przestrzenna zmienia rozumienie chasydyzmu i jego dziejów, czy jak pomagają w tym współczesne narzędzia cyfrowej humanistyki.

+ Zwrot przestrzenny, dr Bartłomiej Krupa

Opis w późniejszym terminie.

+ Żydzi aszkenazyjscy wobec Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej, dr Magdalena Kozłowska

Opis w terminie późniejszym.

+ Getto warszawskie, dr Bartłomiej Krupa

Opis w późniejszym terminie.

+ Mykwy, dr hab. Joanna Lisek

Zajęcia mają być wprowadzeniem do problematyki mykwy jako przestrzeni kulturowej i architektonicznej, związanej z obyczajem, prawem religijnym i państwowym. Zostaną poruszone m.in. następujące zagadnienia:

– mykwa jako przestrzeń architektoniczna od starożytności po współczesność;

– tradycje i zwyczaje związane z rytuałem w mykwie;

– mykwa – przestrzeń kobiet?

– rola przepisów związanych z rytualną czystością kobiet (nidda) w kształtowaniu patriarchalnych relacji w obrębie społeczności żydowskiej;

– żydowski feminizm wobec przepisów ablucji kobiet;

– rola mykwy w chasydyzmie;

– mykwa a żydowska modernizacja;

– motyw mykwy w literaturze i folklorze;

– temat mykw w księgach pamięci;

– ochrona mykw jako zabytków w Polsce i na świecie.

 

Zajęcia w poprzednich edycjach studiów:

+ Tożsamość żydowska w starożytności, dr hab. Krystyna Stebnicka

1. Tożsamość Żydów w epoce powygnaniowej. Epoka perska to okres formatywny w dziejach Żydów – po powrocie z wygnania Żydzi wymyślają swoją dawną historię, wtedy zostały zredagowane  księgi Pięcioksięgu, odbudowano też  centralne miejsce kultu w Jerozolimie. Wykład będzie skoncentrowany na pokazaniu odbudowy tożsamości żydowskiej w perskiej prowincji Jehud.

+ Kupcowe, kramarki, teolożki, poetki – o Żydówkach w dawnej Rzeczypospolitej, dr Maria Cieśla

W trakcie zajęć przeanalizujemy wybrane biografie Żydówek żyjących w XVII i XVIII w. w dawnej Rzeczypospolitej. Analizując ich historię życia zastanowimy się nad funkcjonowaniem kobiet w społeczności żydowskiej w epokach dawnych. Interesować nas będą czynniki wpływające na wybór ścieżki życiowej oraz możliwości, jakie miały kobiety. Bliżej przyjrzymy się kobietom robiącym karierę w sferze ekonomicznej, działającym w gminach żydowskich, a także piszącym.

+ Psychoanaliza, emancypacja, antysemityzm, dr hab. Lena Magnone

Wykłady będą poświęcone psychoanalizie, które powstanie i rozwój zostanie przedstawiony na tle przemian społecznych w Europie Środkowej, związanych z rozkwitem nowoczesnych nacjonalizmów i wzrostem antysemityzmu, ale także gwałtowną emancypacją kobiet. Na przykładzie biografii wybranych psychoanalityków – polskich Żydów i Żydówek, którzy znaleźli się w gronie pierwszych uczniów i współpracowników Zygmunta Freuda, by w latach trzydziestych wyemigrować do Stanów Zjednoczonych – ukazany zostanie polityczny i głęboko emancypacyjny wymiar, jaki psychoanaliza miała dla Żydów na przełomie XIX i XX wieku, oraz losy tej teorii po jej transferze za ocean, gdzie psychoanaliza padła ofiarą powojennego backlashu.

+ Polsko-żydowska tożsamość – zapisana w tekstach kobiet, dr hab. Alina Molisak

Pamiętając o roli, jaką odgrywała literatura w kształtowaniu tożsamości narodowych, możemy zobaczyć, jak powstawały narracje kształtujące tak polską, jak i żydowską tożsamość, czy co wyjątkowo ciekawe, tożsamość polsko-żydowską. Ostatnie zjawisko niekonkurencyjnych wersji tożsamości coraz mocniej zaznaczało swą obecność w literaturze od przełomu XIX i XX wieku. Jednym z bardziej interesujących głosów, które formułowały oryginalne konstrukcje polsko-żydowskich odmian tożsamości są teksty napisane przez kobiety. Takim właśnie propozycjom identyfikacji chciałabym przyjrzeć się razem ze studentami – analizując utwory powstałe w XIX i XX wieku – napisane „piórem kobiecym”.

+ Syjonizm – Kobiety – Polanya, mgr Nili Amit

Cykl  wykładów,  pokaz filmu i dyskusja poświęcone będą pozycji i roli kobiet w ruchu syjonistycznym  w okresie wczesnego osadnictwa żydowskiego w Palestynie, wielkiej zmianie, jaką było pojawienie się osadnictwa z Polski  w latach dwudziestych  i trzydziestych XX w., wreszcie obecnej pozycji kobiety w Izraelu,  szczególnie w perspektywie obowiązkowej powszechnej służby wojskowej.

+ Świadkinie, obserwatorki, postronne – Zagłada opisywana przez kobiety, dr Katarzyna Stańczak-Wiślicz

Zajęcia w formie wykładu z elementami konwersatorium będę się opierać na analizie zróżnicowanych źródeł: od literatury dokumentu osobistego (dzienników i pamiętników), przez publicystykę prasy kobiecej, po literaturę piękną. Chronologicznie będą obejmowały okres od 1939 roku po pierwsze lata powojenne. Podczas zajęć będziemy się zastanawiać nad specyfiką przekazów wytworzonych przez kobiety, nad ich strategiami narracyjnymi, wzorami opowiadania o doświadczeniach skrajnych. Punktem odniesienia będą rozważania nad kobiecym doświadczeniem wojny i przemocy.

+ Kobiety i chasydyzm, prof. dr hab. Marcin Wodziński

Zajęcia będą poświęcone złożonym relacjom między ruchem chasydzkim a kobietami w różnorodnych formach tych relacji, od ideologicznych opinii chasydzkich przywódców o kobietach, przez formy społecznej i kulturalnej partycypacji, po zmieniającą się funkcję kobiet w ruchu chasydzkim w XX i XXI wieku.

+ Mechanizmy pamięci w kulturze popularnej, dr Martyna Steckiewicz

Podczas zajęć przyjrzymy się różnym gatunkom kultury popularnej, by sprawdzić, jak funkcjonują w nich mechanizmy pamięci o polskich Żydach. Zaczynając od kryminału retro poprzez komiks oraz literaturę fantastyczną będziemy zadawać sobie pytanie o to kto i jak pamięta, oraz jaki obraz przeszłości wyłania się z tych tekstów kultury.

+ Eiszes chajil a wyzwania modernizacji. Żydowskie aktywistki w Europie Wschodniej w XIX i XX w., dr Magdalena Kozłowska

Kurs przybliża historię i kulturę Żydówek w Europie Wschodniej w XIX i XX wieku. Zastanowimy się w jaki sposób płeć wpływała na zachodzące w tym czasie przemiany.  Przyjrzymy się różnym sposobom podejścia do kobiecości i kobiecych powinności. Na podstawie życiorysów konkretnych żydowskich aktywistek pochylimy się nad różnymi definicjami słowa „bohaterka” funkcjonującymi w interesującej nas epoce. W toku zajęć wykorzystane zostaną źródła pierwotne i wtórne, a także teksty kultury.

+ Kobiety i Zagłada, dr Bartłomiej Krupa

Konwersatorium poświęcone zostanie polskojęzycznym pisarkom Zagłady, które tworzyły lub tworzą w Izraelu. Omówimy utwory klasyczek: Miriam Akavii, Irit Amiel, Haliny Birenbaum czy Idy Fink oraz pisarek mniej znanych: Ruth Baum, Ireny Bronner, Anny Ćwiakowskiej, Marii Hochberg-Mariańskiej czy Eugenii Nadlerowej. Oprócz indywidualnych poetyk i kobiecych ekspresji doświadczenia Zagłady, przyjrzymy się (trudnej) obecności tej twórczości w izraelskim i polskim dyskursie oraz dynamice procesów kulturowych, które wpływały na obecność utworów w przestrzeni symbolicznej – Izraela i Polski.

+ Literatura jidysz tworzona przez kobiety – autorki, dzieła, konteksty, dr hab. Joanna Lisek

Celem zajęć będzie prezentacja i analiza wyników badań nad literaturą kobiet w języku jidysz od jej początków do współczesności. Zostaną omówione następujące tematy: geneza twórczości kobiet w literaturze jidysz, pierwsze autorki (od XVI w.) i gatunki przez nie rozwijane, podmiotowość kobieca w twórczości ludowej, czytelnictwo kobiet żydowskich, pierwsze autorki nowoczesnej literatury jidysz (od 1888 r.), pierwsza wojna światowa, jej obraz w literaturze jidysz kobiet oraz wpływ na dalszy rozwój kobiecego piśmiennictwa, okres międzywojenny: kobiety a żydowskie ugrupowania literackie, zbiorowe wystąpienia poetek, główne ośrodki i motywy literackie, literatura Zagłady tworzona przez kobiety w języku jidysz, jidyszowa twórczość kobiet współcześnie, krytyka literacka wobec twórczości kobiet.